Znana od setek lat, masa solna wykorzystywana jest do własnoręcznej produkcji większych i mniejszych dekoracji. Przekazywana z pokolenia na pokolenie tradycja sztuki ludowej modelowania ozdób z masy solnej cieszy się powodzeniem wśród osób pragnących wykazać się własną kreatywnością, lubiących otaczać się ładnymi, wykonanymi własnoręcznie przedmiotami. Wyrób zabawek z masy solnej to świetny pomysł na własne hobby, spędzanie czasu wspólnie z dziećmi, a nawet – na pracę zarobkową. W czasach, kiedy technika stale idzie do przodu, warto czasem sięgnąć do tradycji i wykonać, dla siebie lub jako prezent dla bliskiej osoby, dekorację z masy solnej.

Początków modelowania w masie solnej można doszukać się już w kulturach starożytnych Egipcjan, Greków i Rzymian, którzy, sporządzając z ciasta z mąki, soli i wody przedmioty o charakterze religijnym, składali je w hołdzie i ofierze swoim bóstwom. W Europie masa solna stała się popularna wraz z wprowadzeniem zwyczaju dekorowania choinki na Boże Narodzenie. Ubodzy ludzie przygotowywali własnoręcznie ciasto chlebowe, z którego wyrabiali choinkowe ozdoby. Aby uchronić ciasto przed zjedzeniem przez myszy, dodawano do niego duże ilości soli.

Zwyczaj wykonywania dekoracji z masy solnej niemal zanikł podczas I Wojny światowej, kiedy w Europie trudno było dostać sól. Po wojnach zwyczaj powoli zaczął się odradzać i dziś łatwo znaleźć wielu pasjonatów modelowania w mączno-solnym cieście.

Masa solna – przepisy

W zależności od wielkości i przeznaczenia docelowego modelu, który chcemy wyrzeźbić, warto zastosować inne składniki masy solnej i ich proporcje. Masa solna do dużych, prostych modeli powinna zawierać większą ilość soli niż masa do mniejszych modeli oraz takich, w których będzie sporo bardzo drobnych elementów (np. biżuteria), a dodatek mąki ziemniaczanej lub płynnego kleju do tapet uelastyczni ciasto.

Ponieważ mąki różnych producentów różnią się od siebie zawartością skrobii (im więcej skrobii w mące, tym lepsza jakość masy solnej), ostateczną, pożądaną konsystencję masy solnej należy regulować, zwiększając lub zmniejszając ilość dodanej wody. UWAGA: Ilości dodatkowej wody nie należy zanadto przekraczać. Masa solna z podwojoną ilością wody podczas pieczenia zbyt szybko wyrośnie, a na jej powierzchni utworzą się duże bąble lub spękania.

Masa solna klasyczna

Czas przygotowania i oczekiwania 10 min
Przepis autorski Dorota Kamińska | DOROTA.iN
Masa solna do prostych modeli, bez drobnych ozdób.

Składniki

  • 200g mąki
  • 200g soli
  • 125ml wody

Chcesz przeliczyć miary i wagi? Skorzystaj z kalkulatora. Nie masz składników? Zrób zakupy bez wychodzenia z domu.

Moje porady

Najlepiej wykorzystać ją do prostych modeli, bez drobnych ozdób.

Przydatne poradniki:

  1. Kalkulator kuchenny do przeliczania jednostek wagi i objętości na łyżki i szklanki

Jak zrobić

Krok 1
Mąkę przesiewamy do miski lub na stolnicę.
Krok 2
Do mąki dosypujemy sól i formujemy kopiec.
Krok 3
W kopcu tworzymy zagłębienie i, stopniowo dolewając wodę, rozpoczynamy wyrabianie.
Krok 4
Wyrabiamy masę solną przez ok. 10 minut.

 

Masa solna elastyczna

Czas przygotowania i oczekiwania 10 min
Przepis autorski Dorota Kamińska | DOROTA.iN
Bardzo elastyczna masa solna z klejem do tapet, która nadaje się do suszenia na powietrzu, przeznaczona do wykonywania bardziej skomplikowanych, drobniejszych elementów, np. wisiorków i biżuterii.

Składniki

  • 200g mąki
  • 200g soli
  • 2 łyżki kleju do tapet (płynny; klej w proszku należy rozprowadzić w ilości wody podanej na opakowaniu)
  • 125ml wody

Chcesz przeliczyć miary i wagi? Skorzystaj z kalkulatora. Nie masz składników? Zrób zakupy bez wychodzenia z domu.

Moje porady

Najlepsza masa solna do suszenia na powietrzu i do wykonywania bardziej skomplikowanych, drobniejszych elementów, np. wisiorków i biżuterii.

Przydatne poradniki:

  1. Kalkulator kuchenny do przeliczania jednostek wagi i objętości na łyżki i szklanki

Jak zrobić

Krok 1
Mąkę przesiewamy do miski.
Krok 2
Do mąki dosypujemy sól i formujemy kopiec.
Krok 3
W kopcu tworzymy zagłębienie i, stopniowo dolewając wodę na przemian z klejem do tapet, rozpoczynamy wyrabianie.
Krok 4
Wyrabiamy masę solną przez ok. 10 minut.

UWAGA: masa z dodatkiem kleju do tapet bardzo łatwo i szybko schnie, dlatego podczas modelowania należy trzymać ją w przykrytym pojemniku.

 

Masa solna ścisła

Czas przygotowania i oczekiwania 10 min
Przepis autorski Dorota Kamińska | DOROTA.iN
Ścisła masa solna do wyrobu większych modeli. Jest to bardzo trwała masa solna, o podwyższonej zawartości soli.

Składniki

  • 200g mąki
  • 400g soli
  • 125ml wody

Chcesz przeliczyć miary i wagi? Skorzystaj z kalkulatora. Nie masz składników? Zrób zakupy bez wychodzenia z domu.

Moje porady

Najlepsza masa solna do rzeźbienia dużych modeli, w których nie ma drobnych elementów.

Przydatne poradniki:

  1. Kalkulator kuchenny do przeliczania jednostek wagi i objętości na łyżki i szklanki

Jak zrobić

Krok 1
Mąkę przesiewamy do miski lub na stolnicę.
Krok 2
Do mąki dosypujemy sól i formujemy kopiec.
Krok 3
W kopcu tworzymy zagłębienie i, stopniowo dolewając wodę, rozpoczynamy wyrabianie.
Krok 4
Wyrabiamy masę solną przez ok. 10 minut.

 

Masa solna do mniejszych modeli

Czas przygotowania i oczekiwania 10 min
Przepis autorski Dorota Kamińska | DOROTA.iN
Masa solna elastyczna, do wyrobu drobniejszych modeli, łatwa do zagniatania i formowania.

Składniki

  • 100g mąki
  • 100g soli
  • 50g mąki ziemniaczanej
  • 75ml wody

Chcesz przeliczyć miary i wagi? Skorzystaj z kalkulatora. Nie masz składników? Zrób zakupy bez wychodzenia z domu.

Moje porady

Masa solna - przepis i film wideo

Obejrzyj bezpośrednio na moim kanale: Masa solna elastyczna YouTube

Jest to masa solna półelastyczna. Najlepiej wykorzystać ją do modelowania niewielkich zwierzątek, ludzików, koszyczków itp.

Przydatne poradniki:

  1. Kalkulator kuchenny do przeliczania jednostek wagi i objętości na łyżki i szklanki

Jak zrobić

Krok 1
Obie mąki przesiewamy do miski lub na stolnicę.
Krok 2
Do mąk dosypujemy sól i formujemy kopiec.
Krok 3
W kopcu tworzymy zagłębienie i, stopniowo dolewając wodę, rozpoczynamy wyrabianie.
Krok 4
Wyrabiamy masę solną przez ok. 10 minut.

 

Masa solna ścisła uelastyczniona

Czas przygotowania i oczekiwania 10 min
Przepis autorski Dorota Kamińska | DOROTA.iN
Idealna masa solna do prostych modeli z niewielką ilością drobnych ozdób (np. do dekoracyjnych kafli).

Składniki

  • 200g mąki
  • 400g soli
  • 2 łyżki kleju do tapet
  • 125ml wody

Chcesz przeliczyć miary i wagi? Skorzystaj z kalkulatora. Nie masz składników? Zrób zakupy bez wychodzenia z domu.

Moje porady

Idealna masa solna do prostych modeli z niewielką ilością drobnych ozdób (np. do dekoracyjnych kafli).

Przydatne poradniki:

  1. Kalkulator kuchenny do przeliczania jednostek wagi i objętości na łyżki i szklanki

Jak zrobić

Krok 1
Mąkę przesiewamy do miski.
Krok 2
Do mąki dosypujemy sól i formujemy kopiec.
Krok 3
W kopcu tworzymy zagłębienie i, stopniowo dolewając wodę na przemian z klejem do tapet, rozpoczynamy wyrabianie.
Krok 4
Wyrabiamy masę solną przez ok. 10 minut.

UWAGA: masa z dodatkiem kleju do tapet bardzo łatwo i szybko schnie, dlatego podczas modelowania należy trzymać ją w przykrytym pojemniku.

Masa solna – zagniatanie

Alternatywą dla zagniatania ręcznego, przydatną szczególnie wtedy, gdy mamy do wyrobienia duże ilości masy solnej, jest przygotowanie jej przy pomocy malaksera lub ręcznego miksera wyposażonego w spiralne, metalowe końcówki w kształcie haków (do wyrabiania ciasta drożdżowego). Wyrabiając masę mikserem lub malakserem, warto pamiętać o stopniowym dodawaniu płynów, niezbyt dużych obrotach i nie przeciążać urządzenia, żeby jego silnik nie uległ przepaleniu.

Masa solna – suszenie i wypiekanie

Nie ma jednego, uniwersalnego sposobu na suszenie masy solnej. Każdy model, w zależności od wielkości, grubości i rodzaju piekarnika będzie wymagał różnego czasu i temperatury potrzebnych do całkowitego wysuszenia i nadania odpowiedniego, złoto-brązowego koloru.

Susząc masę solną w piekarniku, najlepiej położyć ją na papierze do pieczenia albo na folii aluminiowej.

Suszenie na powietrzu

Zaletą tej metody jest przede wszystkim oszczędność energii, bardzo przydatna w przypadku suszenia modeli o większych rozmiarach, jednak na powietrzu masa solna potrafi schnąć nawet kilka tygodni, a w mieszkaniach o dużej wilgotności powietrza wysuszenie może w ogóle nie nastąpić. Wysuszone na powietrzu modele z masy solnej można potem delikatnie zrumienić w piekarniku, żeby nadać im pożądany, złoto-brązowy kolor.

UWAGA: W przypadku modeli o cienkiej powierzchni nie wolno łączyć różnych procesów suszenia (powietrze + piekarnik), gdyż mogą popękać.

Suszenie na wolnym powietrzu można wspomóc, kładąc modele z masy solnej na grzejniku elektrycznym (ważne, żeby jego powierzchnia byla płaska i masa nie odkształciła się).

Suszenie w piekarniku gazowym

Susząc masę solną w piekarniku gazowym, należy pozostawiać otwarte drzwiczki piekarnika, ponieważ powietrze jest tu dość wilgotne, a temperatura – wysoka.

W piekarniku gazowym czas suszenia wyniesie, orientacyjnie, ok. 3 godzin, przy czym w pierwszej godzinie drzwiczki powinny być otwarte do połowy, w drugiej – w 1/4, a w trzeciej całkowicie zamknięte.

Zrumienianie do pożądanego koloru można wykonać w 200 st. C, uważając, żeby masa solna zbyt szybko się nie przypaliła.

Suszenie w piekarniku elektrycznym

W zależności od rodzaju blachy w piekarniku, czas wypieku masy solnej można ustalić na podstawie grubości danego modelu.

Wypiekając na czarnych blachach, które nagrzewają się znacznie szybciej  niż srebrne, można przyjąć następującą zasadę:

  • 1 cm grubości modelu z masy solnej – temperatura 50 st. C – 1 godzina

Wypiekając na blachach srebrnych:

  • 1 cm grubości modelu – temperatura 75 st. C – 1 godzina

Przykładowo, model o grubości 3 cm będzie wypiekany przez 3 godziny, w odpowiedniej dla rodzaju blachy temperaturze.

Jeśli w piekarniku nie ma możliwości ustawienia tak niskich temperatur, można przyjąć inne, orientacyjne, czasy suszenia masy solnej:

  • 1/2 godziny – 100-125 st. C
  • 1 godzina – 150 st. C
  • rumienienie – 200 st. C, uważając, żeby modele się nie przypaliły

Do suszenia masy solnej w piekarniku nie warto włączać termoobiegu. Wysuszona z wierzchu skorupka utrudnia wydostawanie się wilgoci ze środka modelu.

Do suszenia nie polecam też kuchenki mikrofalowej, która powoduje zbyt intensywne bąbelkowanie masy solnej i zniszczenie nadanego jej podczas modelowania kształtu.

Masa solna – przechowywanie

Masę solną najlepiej przygotować w ilości, którą całkowicie zużyjemy podczas modelowania. Jeśli część masy pozostanie niewykorzystana, należy zawinąć ją szczelnie w foliowy worek lub zamknąć w pudełku i przechowywać w chłodnym miejscu (ale nie w lodówce) przez kilka dni.

Do kilkudniowej masy solnej można dodać odpowiednie proporcje świeżych składników i ponownie wyrobić całość.

Masa solna – barwienie

Masę solną można zabarwić jeszcze przed suszeniem, za pomocą spożywczych barwników w proszku lub żelu albo farb plakatowych. Tak zabarwiona masa nadaje się wyłącznie do suszenia na powietrzu.

Masę solną, którą zechcemy pomalować farbami plakatowymi, warto wysuszyć bez zrumieniania lub, po upieczeniu, jako podkładu użyć bieli, na którą, po wyschnięciu, nałożymy farbę we właściwym kolorze.

Pomalowaną masę solną warto utrwalić bezbarwnym lakierem (najlepiej żywicznym). Najtrwalsze są lakiery do podłóg lub jachtów. Lakiery w aerozolu mogą zbyt szybko wniknąć do środka masy, nie pozostawiając wystarczająco grubej, połyskującej warstwy zewnętrznej, można jednak również je wykorzystać, lakierując modele np. dwukrotnie.

Po kilku latach modele z masy solnej można, w razie potrzeby, ponownie polakierować.

Masa solna

Masa solna

Źródło: „Masa solna”, Isolde Kiskalt, wyd. Marba Crown LTD.